THAUMETOPEA PITYOCAMPA
Η πευκοκάμπια Thaumetopea pityocampa τρέφεται με τα φύλλα (βελόνες) των πεύκων και άλλων κωνοφόρων δένδρων. Προσβάλλει κυρίως τα πεύκα (Pinus sp.) αλλά και διάφορα είδη κέδρου(Cedrus sp.).
Από τα διάφορα είδη πεύκου ,η κουκουναριά (Pinus pinea )είναι το πιο ανθεκτικό είδος.
Προκαλεί αισθητική υποβάθμιση και καχεξία στα πεύκα που θα μπορούσε να φτάσει μέχρι την ξήρανση. Επίσης προκαλεί αλλεργικά συμπτώματα σε ανθρώπους και κατοικίδια ιδιαίτερα κατά την περίοδο που βρίσκεται στο στάδιο της προνύμφης των τελευταίων σταδίων.
Η προσβολή γίνεται αντιληπτή από τα άσπρα κουκούλια που δημιουργεί πάνω στα δένδρα και το αραίωμα της κόμης των προσβεβλημένων δένδρων, που πολλές φορές φτάνει μέχρι και την ολική καταστροφή του φυλλώματος.
Ο βιολογικός κύκλος του εντόμου ξεκινάει τον μήνα Αύγουστο, όταν και τα ενήλικα (αρσενικά) άτομα πετούν προς αναζήτηση συντρόφου για αναπαραγωγή.
Η έναρξη εξαρτάται τόσο από υψόμετρο (σε χαμηλά υψόμετρα αυτό πραγματοποιείται νωρίτερα)όσο και από τη θερμοκρασία (οι χαμηλές θερμοκρασίες καθυστερούν την περίοδο πτήσης του εντόμου).
Τα αρσενικά άτομα εμφανίζονται νωρίτερα από τα θηλυκά και μπορούν να πετάξουν έως και 2 χιλιόμετρα, ενώ τα θηλυκά πετούν ελάχιστα έως καθόλου. Αμέσως μετά την σύζευξη, το θηλυκό άτομο ξεκινάει την ωοτοκία αρχικά στη βάση δυο βελονών.
Στη συνέχεια κινείται σπειροειδώς γύρω από τις βελόνες αποθέτοντας τα αυγά, τα οποία και καλύπτει με λέπια, δημιουργώντας έναν χαρακτηριστικό κύλινδρο. Σε περίπου 30-45 ημέρες γίνεται εκκόλαψη των ωών.
ΠΡΟΝΥΜΦΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ
Το έντομο έχει πέντε προνυμφικά στάδια ώσπου να είναι έτοιμο για τη νύμφωση. Χαρακτηριστική είναι η κοινωνικότητα των προνυμφών. Δημιουργούν φωλιές με αραιά νήματα, οι οποίες βρίσκονται αρχικά πολύ κοντά στους κυλίνδρους των ωών.
Στα επόμενα προνυμφικά στάδια, οι προνύμφες αλλάζουν φωλιές, οι οποίες σταδιακά γίνονται ολοένα πιο μεγάλες και πιο συνεκτικές, ενώ καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, η θέση τους μετατοπίζεται προς την κορυφή των δένδρων. Μετά το τρίτο προνυμφικό στάδιο και ιδιαίτερα στο πέμπτο, οι προνύμφες όταν ερεθιστούν εκτοξεύουν τριχίδια, από ειδικούς θύλακες που βρίσκονται στην ράχη τους. Τα τριχίδια περιέχουν μείγμα πρωτεϊνών, ανάμεσα στις οποίες κάποιες είναι αλλεργιογόνες, δημιουργώντας αλλεργική αντίδραση μόλις έρθουν σε επαφή με το δέρμα.
Εξαιτίας του μικρού μεγέθους των τριχιδίων (100-250μm) και του μεγάλου αριθμού τους (περίπου 106 σε κάθε προνύμφη) η διασπορά τους είναι πολύ γρήγορη με αποτέλεσμα να εμφανίζονται αλλεργικά συμπτώματα σε ανθρώπους και κατοικίδια για μια σχετικά μεγάλη περίοδο, από Μάρτιο μέχρι και Ιούνιο.
Αφού ολοκληρωθεί η ανάπτυξη της προνύμφης και εφόσον η θερμοκρασία του εδάφους είναι υψηλότερη από 10°c, οι ώριμες προνύμφες ενός δένδρου συγκεντρώνονται σε ένα σημείο του κορμού παραμένοντας σε επαφή μεταξύ τους. Στη συνέχεια μια θηλυκή προνύμφη τίθεται επικεφαλής και ξεκινάει μια μορφή “λιτανείας”, όπου κάθε προνύμφη ακολουθεί την άλλη, διατηρώντας επαφή μεταξύ τους με τη βοήθεια των τριχιδίων που φέρουν στην κεφαλή τους και το τελευταίο κοιλιακό τους τμήμα.
Σταδιακά, το σύνολο των προνυμφών της λιτανείας εισέρχεται στο έδαφος, σε βάθος περίπου 8 έως 10 εκατοστά, όπου και πραγματοποιείται η νύμφωση. Με την ολοκλήρωση της νύμφωσης, τα ενήλικα άτομα θα εξέλθουν από το βομβύκιο περίπου τον Αύγουστο, ξεκινώντας τον νέο βιολογικό κύκλο.
Αντιμετώπιση
Σε περιπτώσεις που έχουμε μεμονωμένα πεύκα ή ακόμη και μικρές ομάδες δένδρων σε πάρκα και δενδροστοιχίες, είναι δυνατή και εξαιρετικά αποτελεσματική η εφαρμογή μηχανικής καταπολέμησης.
Πραγματοποιείται το κόψιμο των κουκουλιών και η άμεση καταστροφή τους (συνήθως κάψιμο).Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται κατά τη διάρκεια των προνυμφικών σταδίων (από Φθινόπωρο μέχρι και την Άνοιξη).
Η καταλληλότερη περίοδος είναι τον Φεβρουάριο με Μάρτιο, όταν οι προνύμφες βρίσκονται για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα μέσα στις φωλιές. Η μηχανική καταπολέμηση, ενέχει κίνδυνο για το προσωπικό που θα αναλάβει τη διεκπεραίωση της, εξαιτίας των αλλεργικών αντιδράσεων.
Δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε περιπτώσεις που ο ο πληθυσμός της πευκοκάμπιας εμφανίζεται σε εκτεταμένες επιφάνειες και μάλιστα σε πολύ ψηλά δένδρα.
Άλλη μέθοδος που μπορεί να εφαρμοστεί είναι η βιολογική καταπολέμηση, στην οποία χρησιμοποιούνται σκευάσματα που είναι σε μορφή σκόνης που έχουν ως βάση τον βάκιλο Bacillus thurigiensis kurstaki (βάκιλο Θουριγγίας) κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου-Δεκεμβρίου όταν οι κάμπιες είναι νεαρές. Η δράση τους στηρίζεται στην παραγωγή μιας κρυσταλλικής δενδοτοξίνης, η οποία σχηματίζεται κατά την πορεία της σποριογένεσης. Με αυτόν τον τρόπο οι κάμπιες του πρώτου σταδίου θα καταναλώσουν πευκοβελόνες με βάκιλο που σε λίγες μέρες θα τις οδηγήσει στον θάνατο.
Η εφαρμογή αυτών των βιολογικών σκευασμάτων μπορεί να γίνει με ψεκασμό είτε από το έδαφος είτε με αεροψεκασμούς. Αξίζει να σημειωθεί η μηδενική επίδραση της βιολογικής μεθόδου (Βάκιλος Θουριγγίας) στο οικοσύστημα των πευκοδασών. Οι βιολογικές μέθοδοι καταπολέμησης είναι όλες απόλυτα συμβατές με το σύνολο των φυσικών εχθρών όπως αρπαχτικά έντομα και παρασιτοειδή, πουλιά, τρωκτικά κ.α.
Ψεκασμοί με εντομοκτόνα κατά την φάση της “λιτανείας”, δεν είναι αποτελεσματικοί.
Τέλος, για την καταπολέμηση της κάμπιας των πεύκων μπορούν να χρησιμοποιηθούν φερομονικές παγίδες για την διακοπή της σύζευξης των ακμαίων εντόμων.